Invictus PDF Afdrukken E-mailadres
(15 votes, average 4.27 out of 5)
maandag, 05 juli 2010 00:00

magnolia

I am the captain of my soul

Invictus is een prent van de hand van Clint Eastwood, een van onze favoriete regisseurs. Eastwoord grijpt na “Gran Torino” en “Letters from Iwo Jima” terug naar de oude ingrediënten van de succesformule “Million Dollar Baby”. Met sport, Morgan Freeman en een heroïsche context weet hij de kijker een waargebeurd verhaal, gehuld in een melodramatisch jasje, voor te schotelen. Als vanzelfsprekend volgde de oscarnominatie voor “beste film”.

De context is deze van een Zuid-Afrika, hopeloos verdeeld door het Apartheidsregime, dat langs alle kanten op barsten stond. Tijdens de openingsscene zien we een weg met langs de ene kant jongere magere Afrikaanse jongens die op het grind voetballen, en langs de andere kant weldoorvoede blanke “Afrikaners” die Rugby spelen op een groen grasveld. Net op dat ogenblik kruist de wagen van Mandela de weg, de voetballers juichen, de blanken balen.

In 1994 wordt Nelson Mandela met een verpletterende meerderheid verkozen tot de eerste zwarte president van Zuid-Afrika. Het zwarte hoofd van de lijfwacht van de pas verkozen Mandela vraagt om versterking. Die krijgt hij ook. Plots zijn 5 blanke reuzen in smetloos maatpak en met zonnebril in zijn bureau. ‘Wat doen jullie hier?’ vraagt het hoofd van de lijfwacht. ‘Wij zijn de versterking waar u om vroeg’. De zwarte lijfwacht trekt naar Mandela en vraagt waarom hij hem vijf blanken gestuurd heeft ‘die waarschijnlijk tot enkele weken geleden zwarten hebben gemarteld.’ Mandela zegt dat zijn lijfwacht door iedereen gezien wordt en daarom een afspiegeling moet zijn van zijn beleid. Zijn lijfwachten zijn een beetje zijn ambassadeurs naar de Zuid-Afrikanen toe.

Hoe kan je een strijd winnen, zonder de tegenstander kapot te moeten maken? Aartsbisschop Desmond Tutu schrijf in zijn boek ‘No Future without forgiveness’ over de Waarheids-en Verzoeningscommissie die werd opgericht na Apartheid: ‘destroy your enemy by turning him into a friend.’ Deze commissie moest het geleden verdriet zowel een symbolisch als een materiële plaats geven. Dat is de taak waar Mandela en 43 miljoen Zuid-Afrikanen voor staan, namelijk hoe omgaan met verdriet en haat zonder er zelf aan toe te geven.

Rugby is dé sport van de “Afrikaner”. De ‘boeren’ zijn trots op hun team, de Springboks, met hun groen-gouden shirt. Eén van de eerste beslissingen van het nieuwe – zwarte - Sportcomité is de afschaffing van de naam en de kleuren van de Springboks. Mandela grijpt eigenhandig in, en in een tweede stemming haalt het behoud van de Springboks het nipt.

Mandela heeft grote plannen met de Springboks. In 1995 is Zuid-Afrika immers gastland voor de wereldbeker rugby. Een uitzonderlijke kans om alle Zuid-Afrikanen te vereningen voor de ogen van 1 miljard kijkers. Tijdens een sportuitzending werpt de commentator Mandela voor de voeten dat hij tijdens zijn gevangenschap altijd tegen de Springboks supporterde. Mandela antwoordt dat ‘als ik niet kan veranderen wanneer de omstandigheden veranderen, dan kan ik dat ook niet van anderen verwachten’. Met een grootschaalse campagne “one team, one nation” probeerde Mandela, consequent publiekelijk uitgedost in Sringbok klederdracht, zijn natie tot voorbeeld te stellen.
invictus2

Maar de Springboks bakken er in aanloop naar de wereldbeker niets van. Wanneer Mandela aan zijn minister van sport vraagt wat de kansen van Zuid-Afrika zijn, zegt deze: ‘volgens de experten raken we nooit verder dan de kwartfinales.’ Mandela zegt hem ‘volgens de experten had ik nog altijd in de gevangenis moeten zitten.’

Mandela weet wat volhouden betekent. Dat is ook zijn levenshouding. Over zijn vrijlating na 27 jaar gevangenschap zegt hij ‘I kept knocking on that door, patiently, moderatly.’ Of de gevangenisdeur open zou gaan of niet, dat lag buiten zijn eigen macht. Maar het lag wel binnen zijn macht op eervolle wijze te strijden voor de vrijlating van alle zwarte Zuid-Afrikanen.

Mandela heet voluit Nelson ‘Rolihlahla’ Mandela. Zijn tweede naam betekent in het Xhosa letterlijk ‘Hij die aan de takken trekt’. Vrij vertaald, een probleemzoeker. Mandela was geen probleemzoeker, maar wel een volhouder, hoe weerbarstig de takken waaraan hij trok ook waren.

Winnen betekent niet noodzakelijk de (tegenst)ander verslaan. Winnen kan je al tijdens de strijd. Door eervol te blijven vechten voor uw overtuiging. Mandela zegt regelmatig dat ‘zonder de horror van Apartheid, de ster van Desmond Tutu, Oliver Tambo en Nelson Mandela nooit een voorbeeld zou zijn geweest voor zo velen, overal ter wereld.’ Mandela wil winnen door een voorbeeld te zijn, door te vergeven eerder dan te verslaan, niet door te over-winnen.

Dat is ook de essentie van rugby. “Rugby is barbaric game, played by gentlemen”. De regels staan letterlijk en figuurlijk geen tackles onder de gordel toe. De traditie schrijft ook voor dat de verliezers als eerste een ‘ere-‘ rondje lopen rond het veld, waarbij de supporters van beide ploegen applaudisseren.

Dat is de levenshouding van Mandela. Hij probeert zijn droom ook over te brengen op de kapitein van de Springboks, François Pienaar (Matt Damon). Na hun gesprek geeft Mandela hem een briefje, met daarop het gedicht ‘Invictus’. De laatste lijnen van dit gedicht van William Ernest Henley klinken als volgt:…

And yet the menace of the years
Finds and shall find me unafraid

I am the master of my fate:
I am the captain of my soul.

‘Ik ben de kapitein van mijn ziel’. Of we onze dromen kunnen realiseren of niet, hebben we niet helemaal zelf in de hand. We moeten ook rekening houden met omstandigheden, en vooral met anderen. Waar we wel helemaal zelf en vrij over beslissen, is om er voor te strijden.

De kapitein van de Springboks wordt zo mede-kapitein van Mandela’s droom: het verenigen van Zuid-Afrika. Daarvoor moet hij strijden, op en naast het veld.

De Springboks winnen, tegen alle verwachtingen in, het WK. Met de wereldbeker in de hand zegt Pienaar dat hij ‘de wereldbeker niet opdraagt aan de 63.000 toeschouwers in het stadion, maar aan de 43 miljoen Zuid-Afrikanen.’ Mandela is peter van één van de kinderen van Pienaar ...

Invictus gaat over hoe de kracht van wat we niet kunnen aanraken, namelijk onze overtuiging en doorzettingsvermogen, de kracht van instellingen en systemen kan versplinteren. Net door niet te willen over-winnen, won Madela echt. Zuid-Afrika maakte de overgang van Apartheid naar democratie zonder burgeroorlog. Nu 15 jaar later, is de wereldbeker voetbal in Zuid-Afrika hiervan de bekroning.

+ Recensie
article thumbnail

Recensies Browse door alle besprekingen

RATINGS Beste Films

PollGeef Ons Uw Mening

Welke van deze Hollywood A-listers vind jij de beste?
 

LINKSVolg ons hier

peterblog

thomasblog

hermanblog